Kırgızistan-Tacikistan meselesinin gerçek sebebi

21. Yüzyıl Türkiye Enstitüsü Rusya-Türkistan Araştırmaları Uzmanı Suinbay Suyundikov'un kaleme aldığı "Türkistan’ın Dondurulmuş Sorunu, Fergana Vadisi; Kırgızistan-Tacikistan Arasında Neler Yaşandı?” başlıklı yazı meseleyi anlama noktasında size ipuçları verecek.

TÜRK DÜNYASI 02.05.2021, 04:11 02.05.2021, 04:34
Kırgızistan-Tacikistan meselesinin gerçek sebebi

Türkistan’ın Dondurulmuş Sorunu, Fergana Vadisi; Kırgızistan-Tacikistan Arasında Neler Yaşandı?

Kırgızistan ve Tacikistan sınır kuvvetlerinin arasında Batken bölgesinde çatışma çıktı. Kırgızistan ve Tacikistan’ın stratejik Fergana Vadisi bölgesindeki sınıra askeri sevkiyat yaptığı öğrenildi.

Batken’e bağlı Köktaş Köyü’ndeki su girişine Tacikistan’ın faaliyet yürütmesinin ardından iki ülke halkı arasında arbedeye yol açan durum sonradan iki ülke ordusunu karşı karşıya getirdi. Merkezi Asya/Türkistan’da huzur, barış ve istikrarFergana Vadisinden geçer. Türkistan coğrafyasının merkezinde bulunan Fergana Vadisi tüm bölge ülkeleri açısından stratejik önemli özelliklere sahiptir. Merkezi Asya’nın ilk sırada yer alan sorunlarından biri de su problemidir. Söz konusu vadi bölgesinde su bulunmakla beraber, Merkezi Asya’nın hayatı öneme sahip ve Aral Gölünün önemli nehirleri olan Sır Derya (Seyhun) ve Amu Derya (Ceyhun) nehirlerinin sularının ülkeler arasında eşitsiz bir şekilde paylaşılması Fergana bölgesine sınır ülkeleri arasında sorunlara yol açmaktadır. Kırgızistan ve Tacikistan çeşitli nedenlerle su avantajlarını koz olarak kullanması bölgede gerginliğin artmasına sebep teşkil etmektedir. Yakın geçmişte Sovyet yönetiminin yürüttüğü sorunlu sınır politikaları sonucu günümüzde Türkistan coğrafyasında bulunan bölge ülkelerinin üstesinden gelemediği çok karmaşık ve son derece ihtilaflı problemlerle karşılaşılmasına neden teşkil ediyor.Bu bölgede yaşamakta olan yerli halk ülke sınırları içinde diğer komşu ülkelerin soydaşlarını barındıran bölge ülkeleri, bu özelliği kültürel bir zenginlik olarak görme yerine, ülke istikrarına tehdit oluşturabilecek bir unsur olarak kabul ettiği görülür.

Kırgızistan ile Tacikistan arasındaki ihtilaflı sınır bölgesinde çıkan çatışmada 16 kişi hayatını kaybetti, 165 kişi yaralandı. Ülkeler, sınır bölgesinde yaşanan silahlı çatışmanın sona erdirilmesi için uzlaşmaya varıldığını duyurdu.

Kırgızistan ile Tacikistan arasındaki tartışmalı sınır bölgesinde, 28 Nisan'da iki ülke vatandaşları arasında başlayan kavga silahlı çatışmaya dönüştü.İki ülkenin yönetimleri, çatışmanın kontrol altına alınması için bölgeye askeri kolluk kuvvetleri gönderdi. Kırgızistan Ulusala Güvenlik Komitesi Sınır Teşkilatı’nın bilgilerine göre, ateşkesin Perşembe günü saat 23:45’te yapıldığını duyurmuştu. Gece yarısı ateşkes imzalandıktan sonra askeri teçhizatları ve askerilerin sınır bölgesinden geri çekilmesi için anlaşmaya varılmıştı.

Azattyk Radyo Kırgızistan haber ajansı ve Kırgızistan Sağlık Bakanlığı tarafından yapılan açıklamada, Çatışmalarda Kırgızistan tarafından 13 kişinin yaşamını yitirdiği, 134 kişinin de yaralandığı duyuruldu. Tacikistan medyası tarafından yapılan son dakika haberlerine göre, Tacikistan tarafından da 10 kişinin hayatını kaybettiği, 90 kişinin ise yaralandığı açıklandı.

Özbekistan, ortaya çıkan durumun en kısa sürede çözülmesi için mümkün olan tüm yardımı sağlamaya hazır olduğunu açıkladı.Ayrıca Özbekistan, Kırgızistan ile Tacikistan arasındaki sınır hattı sorununun müzakere yoluyla çözülmesi gerektiğinin önerisinde bulundu.

Rusya'da bulunan Kırgızistan Başbakanı Ulukbek Maripov ve Tacikistan Başbakanı Kohir Rasulzoda bir araya gelerek, sınırdaki çatışmanın müzakere yoluyla bir an evvel çözülmesi için hazır olduklarını açıkladı.Kırgızistan Dışişleri Bakanlığı'ndan yapılan açıklamaya göre, Dışişleri Bakanı Ruslan Kazakbayev ile Tacikistan Dışişleri Bakanı Sirojiddin Muhriddin ve diğer yetkililer, iki ülkenin sınır bölgelerindeki sorunu çözüme kavuşturmak amacıyla görüştü.Görüşmede, her iki taraf için kayıplara ve insanların yaralanmalarına yol açan çatışmanın siyasi ve diplomatik müzakereler yoluyla barışçıl bir şekilde çözüme kavuşturulması gerektiği vurgulandı.

Kazakbayev, Kırgız tarafının toprak talep etmediğini ve topraklarını kimseyle paylaşma niyetinde de olmadığını belirterek, sorunların müzakere masasında çözülmesi gerektiğini vurguladı.Bakanlar, görüşmeler sonucunda, yerel saatle 20.00'den itibaren bölgede tam bir ateşkes ve askeri güçlerin konuşlandırıldıkları eski yerlere çekilmesi konusunda anlaşmaya vardı.Ayrıca, birkaç saat içinde tarafların yerel makamlarının temsilcilerinin katılımıyla kolluk kuvvetleri ve güvenlik teşkilatlarının yöneticilerinin bir araya gelmesi kararlaştırıldı.

Kazakistan çatışmanın durmasını "memnuniyetle" karşıladı

Kazakistan Cumhurbaşkanı Kasım-Jomart Tokayev, komşu ülkedeki durumu dikkate alarak, iki ülke arasındaki sınırdaki durumun çözümüne yardımcı olmaya hazır olduğunu söyledi. "Kendi adıma, sorunu çözmenin etkili yollarını düşünmeye ve karşılıklı güveni yeniden tesis etmek için çaba göstermeye hazırım." dedi. "Bu tür sınır anlaşmazlıklarının çözümüne yönelik mekanizmaları Merkezi Asya ülkeleri liderlerinin bir sonraki istişare toplantısı çerçevesinde değerlendirmek gerektiğini düşünüyorum." Şeklinde ifadeler kullandı. Tokayev, sınırdaki silahlı çatışmadan "son derece endişeli" olduğunu söyledi ve iki ülkenin ateşi kesip müzakerelere başlama niyetini memnuniyetle karşıladı. Tokayev, kardeş Kırgız ve Tacik halklarıyla ortak tarih ve kültürel değerlerle bağlı olduklarını söyledi.

1991'de Sovyetler Birliği'nin dağılmasından bu yana, bazı Orta Asya ülkeleri sınır anlaşmazlıklarını çözmek için mücadele ettiler. Tacikistan, Özbekistan ve Kırgızistan ile sınırları paylaşan Ferghana Vadisi özellikle tartışmalı. Kırgız-Tacik sınırının uzunluğu yaklaşık 980 km'dir. Şimdiye kadar 580 km'de sınırlandırma ve sınır belirleme çalışmaları yapılmıştır.

Başkent Bişkek'ten 750 kilometre uzaklıktaki Batken Bölgesi'nde sınır hattının her iki tarafında yaşayan iki toplum arasında sıklıkla arazi, tarımsal sulama, hayvan otlatma, ortak yol kullanımı ve sınırdan izinsiz geçişler gibi nedenlerle gerginlik çıkıyor. Kırgızistan sınırları içinde kalan ama Tacikistan'a ait Voruh köyü ile Kırgız Ak Say köyü arasında sık sık çeşitli nedenlerden dolayı yaşanan gerilimlerin tüm bölgenin ulaşımını ve güvenliğini olumsuz etkiliyor.

İki ülke Sınır Belirleme Komisyonu'nun son toplantısı Mart 2021'de yapılmıştı. Heyete Tacikistan ve Kırgızistan ulusal güvenlik devlet komitelerinin yetkileri katılmıştı. Dolayısıyla, bölgede ülkeler arası sınır anlaşmazlıkları, su, kara ve sınır geçişleri ihtilaflıdır.

Türkistan coğrafyasının Fergana Vadisi Bölgesinde problemler muhteliftir ve bu sorunların çözümü birçok parametrenin birlikte ele alınmasını gerektirir. Ancak Merkezi Asya devletleri genelde sorunları çözüme ulaştırmak için beraberce faaliyete geçmek yerine, zamanlarını tartışarak geçirmekte, bunun sonunda ise bir sonuca ulaşamamaktadırlar.

Yorumlar (0)
19°
açık
Namaz Vakti 07 Mayıs 2021
İmsak 04:06
Güneş 05:48
Öğle 13:06
İkindi 16:58
Akşam 20:13
Yatsı 21:48
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Beşiktaş 37 81
2. Fenerbahçe 37 76
3. Galatasaray 37 75
4. Trabzonspor 37 64
5. Sivasspor 37 58
6. Alanyaspor 38 57
7. Hatayspor 37 57
8. Gaziantep FK 37 54
9. Göztepe 37 51
10. Karagümrük 37 51
11. Konyaspor 37 45
12. Rizespor 37 45
13. Antalyaspor 38 43
14. Başakşehir 37 43
15. Malatyaspor 37 41
16. Kasımpaşa 37 40
17. Kayserispor 37 39
18. Ankaragücü 37 38
19. Erzurumspor 38 37
20. Gençlerbirliği 37 35
21. Denizlispor 37 28
Takımlar O P
1. Adana Demirspor 33 67
2. Giresunspor 33 67
3. Samsunspor 33 67
4. İstanbulspor 33 61
5. Altay 33 60
6. Altınordu 33 57
7. Ankara Keçiörengücü 33 55
8. Ümraniye 33 50
9. Tuzlaspor 33 47
10. Bursaspor 33 46
11. Bandırmaspor 33 42
12. Boluspor 33 39
13. Balıkesirspor 33 35
14. Adanaspor 33 34
15. Menemenspor 33 34
16. Akhisar Bld.Spor 33 29
17. Ankaraspor 33 26
18. Eskişehirspor 33 8
Takımlar O P
1. Man City 34 80
2. M. United 33 67
3. Leicester City 34 63
4. Chelsea 34 61
5. West Ham 34 58
6. Tottenham 34 56
7. Liverpool 33 54
8. Everton 33 52
9. Arsenal 34 49
10. Aston Villa 33 48
11. Leeds United 34 47
12. Wolverhampton 34 42
13. Crystal Palace 33 38
14. Brighton 34 37
15. Southampton 33 37
16. Burnley 34 36
17. Newcastle 34 36
18. Fulham 34 27
19. West Bromwich 34 26
20. Sheffield United 34 17
Takımlar O P
1. Atletico Madrid 34 76
2. Real Madrid 34 74
3. Barcelona 34 74
4. Sevilla 34 70
5. Real Sociedad 34 53
6. Villarreal 34 52
7. Real Betis 34 51
8. Granada 34 45
9. Athletic Bilbao 34 45
10. Celta de Vigo 34 44
11. Osasuna 34 40
12. Cádiz 34 40
13. Levante 34 38
14. Valencia 34 36
15. Getafe 34 34
16. Deportivo Alaves 34 31
17. Real Valladolid 34 31
18. Huesca 34 30
19. Elche 34 30
20. Eibar 34 26